CHẶNG I · TRÀ KIỆU TRƯỚC KHI CÓ “ĐỨC MẸ TRÀ KIỆU”
BÀI 05/100: TIN MỪNG ĐẾN TRONG MỘT VÙNG ĐẤT CÓ LỊCH SỬ
Hãy hình dung một nhà truyền giáo bước vào một làng xa lạ. Ông thấy những mái nhà, những người mẹ ru con, những phiên chợ, những nơi cúng tế, những ngôi mộ được chăm sóc. Ông nhận ra mình không đến một mảnh đất trống đang chờ mình. Ông đến giữa những con người đã có cả một đời sống.
Tin Mừng luôn được loan báo như thế: cho những con người đang sống trong lịch sử, đã có ngôn ngữ, gia đình, phong tục, tổ chức xã hội, những cách diễn tả cái thiêng, và những kinh nghiệm về đau khổ, thiện ác, cái chết và hy vọng.
Xin nói ngay điều chính của bài này. Nhà truyền giáo không đem Thiên Chúa đến một nơi Người vắng mặt. Nhờ Chúa Thánh Thần, Thiên Chúa đã có mặt trước.
Chúa Thánh Thần đi trước
Thánh Gioan Phaolô II, nhắc lại giáo huấn của Công đồng Vaticanô II, dạy rằng Chúa Thánh Thần hiện diện và hoạt động trong lòng con người, trong xã hội, các dân tộc, các nền văn hóa và lịch sử. Người gieo những “hạt giống của Ngôi Lời” và khơi lên những khát vọng hướng về chân lý, sự thiện và Thiên Chúa (x. RM 28; AG 11).[1]
Điều này làm đổi cách ta hiểu việc truyền giáo. Người loan báo Tin Mừng đến để công bố Đức Giêsu Kitô, Đấng Cứu độ, đồng thời phải biết lắng nghe và nhận ra những gì Chúa Thánh Thần đã âm thầm chuẩn bị nơi những người mình gặp.
Tin Mừng đi vào từ bên trong
Vì thế, hội nhập văn hóa không phải là phủ một lớp áo Kitô giáo lên bên ngoài. Đó là một tiến trình lâu dài, trong đó Tin Mừng được đón nhận từ bên trong một nền văn hóa: thanh luyện điều cần thanh luyện, nâng cao những giá trị hợp với phẩm giá con người, và để đức tin dần tìm được cách diễn tả thật sự thuộc về cộng đoàn ấy (x. RM 52).
Hình ảnh “hạt giống và mảnh đất” vẫn đẹp, nhưng xin hiểu cho đúng. Mảnh đất không phải là vật thụ động chờ hạt giống rơi xuống. Con người và văn hóa có lịch sử, có phẩm giá, có những vấn đề, và Chúa Thánh Thần đã hoạt động nơi họ. Cuộc gặp gỡ vì thế là một sự trao đổi sống động: Tin Mừng chất vấn văn hóa; văn hóa đặt cho Hội Thánh những câu hỏi mới; và đức tin của cộng đoàn được diễn tả ngày càng sâu hơn mà vẫn quy hướng về cùng một Đức Kitô.
Đối thoại và loan báo
Tôn trọng văn hóa không làm mất việc loan báo. Hội Thánh được sai đi để loan báo Đức Kitô. Đối thoại và loan báo không loại trừ nhau: người Kitô hữu có thể lắng nghe, cộng tác, tôn trọng kinh nghiệm của người khác, và đồng thời làm chứng cho niềm hy vọng mình đã nhận được nơi Đức Kitô.
Thánh Phaolô tại Athêna cho ta một hình ảnh rất đẹp. Ngài nhìn nhận những tìm kiếm tôn giáo của người nghe, trích cả thi ca của họ, rồi từ đó loan báo Thiên Chúa mà ngài tuyên xưng (x. Cv 17,22–31). Sự tôn trọng không ngăn việc loan báo, và việc loan báo không cho phép coi thường người đang được loan báo.
Còn Trà Kiệu?
Đức tin Kitô giáo đã bén rễ nơi những con người rất cụ thể: sống trong gia đình và làng xóm, lao động, đối diện với bất an, chiến tranh và những đổi thay xã hội như mọi người cùng thời. Tin Mừng đi vào chính đời sống ấy.
Có một điều cần nói rõ để khỏi nhầm. Di tích Champa còn lại không có nghĩa là các nhà truyền giáo đã gặp nguyên vẹn một xã hội Champa cổ như ta biết qua khảo cổ. Khi nào và bằng những con đường nào Tin Mừng đến Trà Kiệu, cư dân lúc ấy là ai, là câu chuyện sẽ được kể ngay ở bài sau, dựa trên sử liệu cụ thể.
Nhưng có vài điều đã có thể nói chắc. Trước ký ức Đức Mẹ Trà Kiệu đã có một cộng đoàn Kitô hữu. Trước khi cộng đoàn ấy có thể trao truyền ký ức, Tin Mừng đã được đón nhận, cử hành và sống qua nhiều thế hệ. Và trước cả những người loan báo Tin Mừng, Chúa Thánh Thần đã hiện diện và hành động.
Nhận ra điều đó giúp người Kitô hữu vừa mạnh dạn loan báo Đức Kitô, vừa đủ khiêm tốn để biết rằng trong sứ vụ, mình luôn đi sau Thiên Chúa.
LỜI NGUYỆN
Lạy Đức Mẹ Trà Kiệu, xin giúp chúng con nhận ra Chúa Thánh Thần đã đi trước trong đời sống mọi người, và biết loan báo Đức Kitô bằng lòng khiêm tốn và mến thương. Amen.
[1] RM = Gioan Phaolô II, Thông điệp Redemptoris Missio (1990), số 28 và 52. AG = Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh Ad Gentes (1965), số 11.
