PHẦN I · GIA ĐÌNH, HỒNG ÂN ĐƯỢC TẠO DỰNG
BÀI 04/100: GIA ĐÌNH VIỆT NAM DƯỚI ÁNH SÁNG TIN MỪNG
Không có gia đình nào trừu tượng. Gia đình ở một làng quê miền Trung có thể có lũy tre, có từ đường của dòng họ, có những ngày giỗ, có bữa cơm ba thế hệ. Gia đình người Việt ở thành phố hay ở nước ngoài lại có những nét khác. Tin Mừng không đến để xóa những khuôn mặt ấy, nhưng để gặp gỡ và biến đổi chúng.
ĐIỀU CHÍNH CỦA BÀI NÀY Tin Mừng đón nhận những gia sản quý của gia đình Việt Nam như lòng hiếu thảo và sự gắn bó giữa các thế hệ, đồng thời giúp phân định những gì làm tổn thương phẩm giá con người, như sự phục tùng tuyệt đối hay não trạng thống trị.
Những gia sản đáng quý
Gia đình Việt Nam có nhiều gia sản quý: lòng hiếu thảo, sự gắn bó giữa các thế hệ, tinh thần hy sinh, lòng tôn trọng tổ tiên, ý thức trách nhiệm và khả năng nâng đỡ nhau trong lúc khó khăn. Những giá trị ấy không xa lạ với Tin Mừng. Điều răn thứ tư dạy: “Ngươi phải thờ cha kính mẹ” (Xh 20,12), và Đức Giêsu đã sống đạo hiếu ấy ở Nadarét khi Người “hằng vâng phục” cha mẹ (Lc 2,51).
Nhiều thế hệ ở Trà Kiệu đã giữ đức tin qua những thời kỳ khó khăn chính nhờ sự gắn bó ấy: ông bà truyền lời kinh, cha mẹ dắt con đến nhà thờ, họ hàng nâng đỡ nhau. Nhìn gia đình theo Tin Mừng, người Việt trước hết phải biết ơn những điều đó.
Những điều cần được phân định
Nhưng cũng phải thẳng thắn nhìn mặt khác. Lòng hiếu thảo có thể bị biến thành sự phục tùng tuyệt đối. Quyền của cha mẹ có thể lấn át tự do và ơn gọi của con cái. Việc đề cao sự ổn định gia đình có thể khiến người ta che giấu bạo lực. Tinh thần hy sinh của người phụ nữ có thể bị dùng để duy trì một cơ cấu bất bình đẳng.
Những điều ấy không đến từ Tin Mừng. Chúng là những lớp bụi bám vào một truyền thống tốt. Tin Mừng không phá bỏ truyền thống, nhưng lau sạch nó. Đức Giêsu đã làm như thế khi Người phê phán những ai dùng một tập tục tôn giáo để tránh bổn phận phụng dưỡng cha mẹ (x. Mc 7,9–13): Người bảo vệ đạo hiếu thật bằng cách vạch ra cách sống đạo hiếu giả.
Vượt qua não trạng thống trị
Ở đây có một điều đáng dừng lại: cần vượt qua một cách hiểu gia đình mang tính thống trị hoặc quá nam tâm. Kinh Thánh không cho phép dùng quyền làm chồng, làm cha hay làm mẹ để hạ thấp phẩm giá người khác. Thư gửi tín hữu Êphêxô viết: “Vì lòng kính sợ Đức Kitô, anh em hãy tùng phục lẫn nhau” (Ep 5,21). Chữ “lẫn nhau” ấy rất quan trọng. Tương quan gia đình Kitô hữu được xây trên sự hỗ tương, tự hiến và đồng trách nhiệm.
Đức Maria cũng giúp sửa một hình ảnh sai về người phụ nữ. Mẹ không phải mẫu gương của một người nữ thụ động, chỉ biết chịu đựng. Mẹ lắng nghe, suy nghĩ, đặt câu hỏi (x. Lc 1,34), quyết định lên đường (x. Lc 1,39), cất tiếng ngôn sứ trong kinh Magnificat (x. Lc 1,46–55) và đứng vững dưới chân Thập Giá (x. Ga 19,25). Đặt gia đình dưới mái nhà của Mẹ là trả lại cho người nữ phẩm giá của một chủ thể.
Không lý tưởng hóa một khuôn mẫu duy nhất
Hội Thánh loan báo vẻ đẹp của hôn nhân giữa một người nam và một người nữ, trung thành, mở ra với sự sống và có trách nhiệm với con cái. Nhưng trong đời sống thật, có người góa bụa, cha hoặc mẹ đơn thân, gia đình di dân, gia đình khác đạo, vợ chồng không có con, ông bà nuôi cháu, người sống một mình và những gia đình đang mang hậu quả của đổ vỡ.
Lý tưởng không được dùng như một vũ khí để loại trừ những người chưa hoặc không thể sống trọn lý tưởng ấy. Đức Giáo hoàng Phanxicô cũng nhận rằng đã có lúc Hội Thánh trình bày một lý tưởng hôn nhân quá trừu tượng, xa với hoàn cảnh cụ thể của các gia đình.1 Giữ lý tưởng mà không đóng cửa lòng thương xót.
CẢ NHÀ CÙNG CHIA SẺ
• Gia đình mình thừa hưởng từ ông bà điều gì quý nhất mà mình muốn trao lại cho con cháu?
• Có tập quán nào trong gia đình hay dòng họ mình cần được nhìn lại dưới ánh sáng Tin Mừng không?
MỘT VIỆC NHỎ TUẦN NÀY
Hỏi ông bà hoặc cha mẹ kể về một kỷ niệm đức tin của gia đình ngày xưa. Người nhỏ tuổi nhất ghi lại câu chuyện ấy vào một cuốn sổ chung của gia đình.
LỜI NGUYỆN
Lạy Đức Mẹ Trà Kiệu, chúng con cảm tạ Chúa vì gia sản đức tin và đạo hiếu ông bà đã trao lại. Xin giúp chúng con giữ những gì đẹp lòng Chúa, và can đảm thay đổi những gì làm tổn thương nhau, để gia đình chúng con thật sự là một mái nhà Kitô hữu giữa lòng dân tộc. Amen.
CHÚ THÍCH
1. Đức Phanxicô, Tông huấn Amoris Laetitia, số 36.
