CAO BIỀN CHI ÁN
Tên gọi Trà Kiệu gắn liền với một lịch sử hào hùng của dân tộc Chăm xa xưa, và được chọn làm trung tâm của Vương quốc Chămpa trong nhiều thế kỷ. Tại đây người Chăm xây dựng Kinh thành Simhapura (Sư tử thành) vô cùng nguy nga tráng lệ. Người Chăm chọn Trà Kiệu vì nơi đây có cảnh quang tuyệt đẹp, có sông núi ao hồ bao quanh, một địa thế lý tưởng cho một kinh đô chính trị, quân sự và còn là nơi giao lưu buôn bán phồn thịnh. Thuyền bè từ Cửa Đại Hội An lên xuống theo dòng sông Thu Bồn quanh năm không bao giờ cạn nước. Ngày nay qua những cổ vật tìm được người ta đã xác định người Chăm giao lưu buôn bán với nhiều nước trên thế giới như Trung Hoa, Philippin và kể cả đất nước Iran, Irăc xa xôi.
Thế rồi vào năm 865, Cao Biền, một danh tướng đời nhà Đường Trung Hoa sang Việt Nam để đối phó với người Chăm. Khi đến Trà Kiệu ông nhận thấy Làng Trà Kiệu được một ngọn núi hình dáng con rồng uốn cong ôm gọn như để bảo vệ chở che. Ông xác định đây là vùng đất “nhân linh anh kiệt”, có long mạch. Để tránh hậu họa về sau Cao Biền tìm kiếm long mạch và làm phép thuật cắt đứt. Phải chăng phép thuật của Cao Biền ứng nghiệm khiến cho dòng sông Thu Bồn trở nên khô cạn, nước không còn chảy xuôi ra biển mà ngược về hướng Tây lên nguồn. Kể từ đó Trà Kiệu bước sang một khúc ngoặt lịch sử – Chiêm Chúa phải di dời kinh đô đi nơi khác. Và kể từ khi Trà Kiệu khai sinh, người dân Trà Kiệu cho đến nay vẫn còn phải chật vật tìm kế sinh nhai, con đường khoa cử như khép chặt lại, Trà Kiệu mãi trong vòng luẩn quẩn “nhất nông nhì sĩ”.
Ngày nay mọi thứ đã đổi thay, con suối không còn chảy ngược mà đã xuôi ra biển dù rằng đó chỉ là một dòng nước nhỏ bé. Thế nhưng Trà Kiệu vẫn cứ như xưa, vẫn còn bị bóng đen Cao Biền đè nặng, dù không đến nỗi dậm chân tại chỗ, nhưng cũng không tiến xa được bao nhiêu mà cứ lừng khừng “nửa chừng xuân”. Phải chăng bóng đen Cao Biền mãi mãi ngự trị và không còn cách nào khác để thoát khỏi ám ảnh đó sao ?
Thành thật mà nói, sự kiện Cao Biền không dành riêng cho người Trà Kiệu mà cho cả “Ngũ xã Trà Kiệu”. Nhưng những khu vực quanh Trà Kiệu đã thay đổi nhiều và họ đã vươn lên, bứt phá những áng mây che phủ của Cao Biền. Những xóm làng nhỏ bé quanh Trà Kiệu như Châu Sơn, Hoàng Châu, Phú Nham, Phú Chánh cũng vẫn cuộc sống làm thuê, làm mướn, cày sâu cuốc bẫm nhưng đều có con cháu học giỏi làm bác sĩ, kỹ sư còn Trà Kiệu vẫn đang ở vạch xuất phát !
Thiết nghĩ chúng ta không nên đổ tội cho Cao Biền để rồi vùi sâu trong mặc cảm tự ti mà hãy nhìn thẳng vào nguyên nhân đã ngăn trở Trà Kiệu tiến lên. Chắc chắn không phải hoàn toàn do túng thiếu vì Trà Kiệu vẫn còn hơn những xóm làng chung quanh nhiều nhưng do “mặc cảm di truyền” là không muốn vươn lên vì quan niệm “đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt”. May mắn thay Hội Khuyến học Trà Kiệu khai sinh dưới sự trợ giúp của những tấm lòng vàng nhằm vén mở áng mây “Cao Biền”. Hội Khuyến học nhằm mục đích khuyến khích con em Trà Kiệu lo học để nâng cao trình độ, học để giúp cho quê nhà thoát cảnh ngu dốt và có thể sánh vai với xóm làng lân cận. Những món quà nhỏ bé của Hội chỉ nhằm đỡ bớt phần nào trong việc mua sắm sách vở học hành, nhưng đó cũng chính là món quà tinh thần vô cùng quý báu đối với các em. Qua 5 năm hoạt động, Hội rất vui mừng khi biết được có 18 em tốt nghiệp Đại học có bằng cử nhân, kỹ sư và hầu hết đã có việc làm, 5 em tốt nghiệp Cao đẳng và cũng đã có việc làm. Hiện tại có 30 em đang theo học các trường Đại học và Cao đẳng. Hy vọng rằng sẽ có nhiều tấm lòng vàng, nhiều “mạnh thường quân” góp tay đẩy lùi ám ảnh “Cao Biền”, nối lại “long mạch” đã bị chặt đứt để Trà Kiệu vươn mình đứng dậy bay cao, bay xa đúng tầm vóc của một địa danh tiếng tăm khắp thế giới, một Linh địa ngày càng được nhiều người mộ mến.
Trà Kiệu, ngày 25/9/2005
MT. Lưu Văn Thiên
